Cr Navigator
2017 rokiem oszczędnego gospodarowania zasobami naturalnymi
2017-02-17
2017 rokiem oszczędnego gospodarowania zasobami naturalnymi
W rocznicę przyjęcia pakietu legislacyjnego na rzecz rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, komisarz UE ds. środowiska Karmenu Vella podsumowuje dotychczasowe osiągnięcia i zdradza plany na przyszłość.
Rok temu Komisja Junckera przyjęła projekt zakładający zmianę modelu funkcjonowania gospodarki europejskiej. Pakiet dotyczący budowy gospodarki o obiegu zamkniętym  (ang.: circular economy) wynika z uznania faktu, że świat się zmienia, a działalność oparta na intensywnym wykorzystaniu zasobów, które niegdyś stanowiło źródło dynamicznego wzrostu, nie przystaje do realiów XXI wieku. Autorytety w dziedzinie zdrowego trybu życia podkreślają znaczenie ćwiczeń i umiarkowanej konsumpcji - teraz nadszedł również czas na zasobooszczędną gospodarkę,  która nie zużywa nadmiernej ilości zasobów naturalnych. 
Gospodarka w dobrej formie, o bardziej domkniętym obiegu zasobów, otworzy przed obywatelami Europy ogromne możliwości, ograniczając ilość odpadów i zużycie energii, jak również przynosząc wymierne korzyści dla środowiska naturalnego. Przełoży się to na zwiększenie liczby miejsc pracy w sektorach przyjaznych środowisku i na powstawanie konkurencyjnych przedsiębiorstw, które będą rozwijać się w sposób zrównoważony. 
 
Pakiet, którego celem jest zwiększenie efektywności korzystania z zasobów gospodarki, obejmuje ponad 50 inicjatyw, wśród których są propozycje służące maksymalizacji recyklingu surowców i ograniczeniu ilości odpadów. Jaki postęp we wdrażaniu programu osiągnięto w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy? Czy przynosi on oczekiwane efekty, czy też podzielił los większości postanowień noworocznych? 
 
Ostateczny cel nie został jeszcze osiągnięty – tak poważne zmiany wymagają przecież czasu – jednak zrobiliśmy bardzo wiele w tym kierunku. W 2016 r. podjęto pierwsze znaczące działania w obszarze odpadów żywnościowych, projektowania ekologicznego, nawozów organicznych, gwarancji dla konsumentów, innowacji i inwestycji. W styczniu zainicjowano nową propozycję, która ma zapewnić przestrzeganie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym w obszarze spalania odpadów.
 
Strategiczne wsparcie ze strony pierwszego wiceprzewodniczącego Komisji Fransa Timmermansa i wiceprzewodniczącego Jyrkiego Katainena pozwoliło nam pokazać, że cele polityki gospodarczej mogą współgrać z celami polityki środowiskowej.
 
Komisja podjęła szereg ważnych zobowiązań – na arenie globalnej są to cele w obszarze zrównoważonego rozwoju, natomiast w Europie jest to plan inwestycyjny zwany planem Junckera. Pakiet na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym pozwala zrealizować zobowiązania w obu tych obszarach.
 
Zasady zamkniętego obiegu znajdują stopniowo swoje odzwierciedlenie w dobrych praktykach stosowanych w przemyśle, pro-środowiskowym podejściu do zamówień publicznych, a także w sektorach budowlanym i wodnym. Spółki z całej Europy przyjmują te zmiany i wdrażają je w swoich organizacjach. Przykładem może być belgijska Umicore i stosowany przez nią zamknięty system recyklingu akumulatorów i części samochodowych, czy też fińska RePack i jej zrównoważony system produkcji opakowań dla sieci handlowych i ich klientów. Na znaczeniu zyskują modele działalności gospodarczej w obiegu zamkniętym, czego dowodem są firmy takie jak Michelin, odchodzące od sprzedaży produktów na rzecz sprzedaży usług i umów użytkowania, ograniczając tym samym zużycie surowców z korzyścią dla klientów i samych spółek. 
 
Prace nad propozycjami zakładającymi zwiększenie poziomu recyklingu toczą się w Parlamencie Europejskim i w Radzie bardzo sprawnie. Z wyjątkową jednomyślnością wszystkie trzy instytucje wskazały je jako pakiet priorytetowy, który należy jak najszybciej wprowadzić w życie. 
 
Rok 2016 to dopiero początek − z czasem pojawiać się mają kolejne, istotne elementy. Opracowywana jest nowa strategia dotycząca stosowania, ponownego użycia i recyklingu tworzyw sztucznych, zakładająca ich efektywniejsze przetwarzanie, zapobieganie przedostawaniu się ich do środowiska naturalnego oraz uniezależnienie ich produkcji od paliw kopalnych (jako że w większości są one wciąż pochodnymi ropy naftowej).
 
Inicjatywa mająca na celu zmniejszenie zawartości toksycznych chemikaliów w wytwarzanych towarach jest w toku, podobnie jak propozycje wprowadzenia minimalnych wymagań jakościowych dotyczących wtórnego wykorzystania wody ściekowej. Ramowy system monitorowania postępu działań na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym powinien być gotowy w czerwcu. Doroczny Zielony Tydzień, czyli największa w Europie konferencja poświęcona polityce ochrony środowiska, która również odbędzie się w czerwcu, skupi się na tzw. zielonych miejscach pracy oraz nowych możliwościach zatrudnienia w branżach związanych z ekologią.
 
Kwestią kluczową jest, jak zawsze, finansowanie. Już ponad 100 projektów związanych z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym uznanych zostało za „najlepsze praktyki” przez takie źródła  jak LIFE (unijny fundusz ochrony środowiska), Horyzont 2020 (fundusz UE wspierający badania naukowe), czy Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego.  Europa pełna jest nowych  pomysłów, które dzięki wsparciu funduszy unijnych mogą być wdrażane w życie. Jako przykład można wymienić takie projekty jak CABRISS, zakładający rozwój produkcji o obiegu zamkniętym dla branży fotowoltaicznej, czy ANAGENNISI, projekt związany z ponownym wykorzystaniem komponentów opon samochodowych do wyrobu innowacyjnych materiałów betonowych o niskim stopniu oddziaływania na środowisko.
 
W styczniu tego roku uruchomiono nową platformę, za pomocą której Europejski Bank Inwestycyjny, banki krajowe i inni partnerzy będą mogli wymieniać się informacjami na temat najlepszych praktyk finansowania projektów oraz modeli biznesowych w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym. Celem tej inicjatywy jest upowszechnianie myślenia o gospodarce w kategoriach obiegu zamkniętego, poprawa akceptowalności z perspektywy jednostek finansujących projekty gospodarki obiegowej oraz zapewnienie pełnego wykorzystania już istniejących instrumentów finansowania tego typu przedsięwzięć. 
 
Istotą gospodarki o obiegu zamkniętym nie jest poświęcenie czy rezygnacja z czegoś, a raczej zmiana nastawienia, odejście od marnotrawienia zasobów i troska o przyszłość, której potrzebujemy. Jest to nie tyle cel, co raczej pewien proces. Rok od jego rozpoczęcia widzimy, że na tej drodze osiągnęliśmy już znaczny postęp.

Karmenu Vella
komisarz UE ds. środowiska, gospodarki morskiej i rybołówstwa